Wugo
|
Wugo | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| To é mɛ é jɔ ɖé é: | Aflika | |||
| To e mɛ e nɔ do ɖée: | Benɛɛ, Togo, | |||
| Sinsɛn tɔn: | wugokwín | Nu é nɔ ɖu na lɛ: | {{{dukpoɖo}}} |
}} |
Wugo ɔ, e nɔ lɛ ylɔ ɛ ɖɔ "beurre" sín atín ɔ, sika nyɔnu lɛ wɛ bo nyí atin folowa nɔ bo jɔ ɖo atín'hɛnnu "Sapotaceae" tɔn lɛ mɛ. Wugokwín lɛ sín cáklú wɛ e nɔ zan do blo lǐmú na. E nɔ́ wu zun e mɛ atín kɛɖɛ nɔ́ nɔ̀ ɖo hweyixɔwaji Aflika tɔn e kpodo totɛntin Afrika tɔn kpan wɛ é nɔ́ wu ɖe tawun. Atín ɖe wɛ bo sɔ́ súkpɔ á bɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn é nɔ́ kpenukun atín lɛ wu sɔ do kanta atín e na nyaxɛ ɖeji lɛ tɔn.
Nyikɔ tɔn
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Ɖo flansegbe mɛ ɔ e nɔ́ ylɔ ɛ ɖɔ "karité" bɔ nyíkɔ enɛ ɔ wɔlɔfugbe mɛ wɛ é gosín ɖo Sénégalto mɛ bo nyí "kaarite". Wɔlɔfu ɔ lɔɔ sonɛkegbe mɛ wɛ élɔ hwe ɖe bɔ sonɛke ɔ ylɔ ɖɔ "xarite" bɔ tinmɛ tɔn nyí lǐmú, xare blo wugo bɔ te blo nù ami. Sonɛke lɛ nɔ yí lɛ axi ɖo hweyixɔwaji Sénegalto tɔn fíé atín nɛ ɔ ma nɔ wu ɖe a e ɖayi. Ɖo Benɛto mɛ é nɔ nyí "tange" ɖo bialigbe mɛ, bɔ fɔngbe mɛ ɔ é nɔ nyí "lǐmú".