Atán
|
Atán | |
|---|---|
 | |
Atán ɖo go mɛ | |
| Ahan ɔ | |
| Alɔkpa e wɛ e : | ahan syɛnsyɛn |
| To é mɛ é nɔ ɖa ɖé é : | Benɛɛ, Togo, Burkina-Faso, Mali, Ghana |
| Azɔxwé e nɔ ɖa é : | Gbɛtɔ é nyɔ blo lɛɛ |
| Xwè e mɛ e tɔ́n e : | Aku hwénu e nɔ mɔ taun |
| Sín tɔn : | Wewe |
| syɛnsyɛn tɔn : | 7,5 wayi jɛ 11,5 % |
Atan, ahan syɛnsyɛn ɖé wɛ bɔ nɔ dɔn sin detin lan mɛ. Ahan xwè tɔn ɖé wɛ bɔ e nɔ mɔ ɖò tò e ɖò fí e fifa kpo yǒzo nɔ tíìn ɖěè, é ɖò hweyixwɔ waji Azí tɔn, totaligbe Aflika tɔn kpo Aflika gbeji é ɖò hwetɔnwaji e.
Tan tɔn
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Babilɔ́nu nu lɛ wɛ nɔ ko sɔ atan do ɖà vinɛgli na ɖayi sin le xwéle xwé afatɔɔn ɖò atɔɔn gudo có bɔ e wa jǐ Jezú Klisu.
Nɛ atán nɔ cí
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Sín dɔhun wɛ atán nɔ cí bo nɔ wlí ɖɛ. Syɛnsyɛn tɔn bɛ sin 7,5 wayi 11,5 % mɔ ɖò kanweko jí. Víví tɔn nayi 20 g/l káká yi 45 g/l mɔ. Nǔ e zɔn bɔ ahan nɔ wlí ɖɛ e watɔn wɛ ɖè mɛ kpodo ajɔxanu ɖěvo ɖěvo lɛ́ɛ kpó, bɔ ɖɛ wlíwlí tɔn hugǎn 2,7 g. Syɛnsyɛn tɔn (pH) ɖò 3,5 kpo 4,5 kpo tɛ́ntin.
Atán kpikpa
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Atán kpikpa walɔ xóxó ɔ
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Atán ɔ aku hwénu wɛ è nɔ kpa bɔ é ka ɖò glezɔ lɛ mɛ. Alɔkpa atɔn wɛ è nɔ kpa na : e nɔ kan akpáxwé ɖé ɖò atín ɔ wú agá ɖò fí e sɛ lɛ cí ama dɔhun ɖěè, bo nɔ ɖo amlɔn mlɔn kpa wu tɔn, bɔ sín ɔ nɔ kún děma é ci funlin dɔhun mɛ kɔn nyì kago è sɔ do kɔ tɔn ɔ mɛ. Azɔn mɔ̌kpán ɖò kéze ɔ mɛ ɔ, è nɔ kíjé akpáxwé e kan ɖò atín ɔ wú e nu bo nu sín na dó tɔn ganjí. Atín ɖokpó hɛn ɔ é na ná lǐtli nabí ɖé ɖò kéze ɔ mɛ. Wlɛnwin nɛ ɔ nɔ ɖ'alɔ mɛ bɔ è nɔ kpa atan ɔ nu sun ɖopko. Azɔ̌ ɖé wɛ bo ɖò wuvɛ̌, ɖó e nɔ yí atín ɔ jí azɔn mɔ̌kpán ɖò kéze ɖokpo mɛ, bɔ ayǐ jijɛ nɔ hán a. Atín nɛ e è do akpa wu na ɔ sɔ nɔ na sínsɛ́n nukún yiya hwenu nɛ ɔ a. Wlɛnwin wègɔ ɔ e nɔ la atín ɖò fí tɛnmɛ tɛnmɛ e sɔ kago dó ɖò wu tɔn e. Atɔn gɔɔ è nɔ hú atín ɔ bo nɔ ɖè kɔ mɛ n'i, bo nɔ tɔn dó ɖokpó dó glɔ nú kɔ ɔ mɛ bo nɔ sɔ kago ɔ do finɛ bɔ é nɔ kún teun teun kɔn nyì mɛ.
Nɛ é nɔ húzú ahan syɛnsyɛn gbɔn
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Ahan ɖé wɛ bo nɔ yawu syɛn, hun biblo tɔn bɔkun bo ka cɛ axi a, ɖò atín ɔ mɛ gosin sin tɔn é ko ɖò syɛnsyɛn. Ganxixo we ko kpé bɔ é na ɖó syɛnsyɛn taun, é ka bló azǎn atɔn ɔ é nɔ ɖò syɛnsyɛn káká yi 12 mɔ. Ě din zɛ atɔn wú ɔ e sɔ nɔ sixú nu a. È nɔ gbɔ blo vinɛgli tɔn alo è soɖabi ná. Mǐ na nɔ mɔ ɖò Benɛɛ, Togo, Burkina-Faso, Mali bɔ yě nɔ́ ylɔ́ ɖɔ kimapoussé, akpeteshie ɖò Ghana, koutoukou ɖò Côte d'Ivoire...
Nunu tɔn
[wlǎn nú | wla nú ɖoɖo ɔ]Hwenu e é ma ko syɛn a ɔ, e nɔ nu fifa tɔn tɔn, bɔ e hɛn ɔ è na ɖa nǔɖuɖu ná ɖi kusukusu mɔ, alǒ è na nylɔn wɔ̌xúxú de mɛ bó ná ɖù. Malɛnu lɛ nɔ nú a